Stratenboek

Geschreven voor het NHD 2001

Wie heeft de Noordermaatweg verkocht voor één gulden?
Heemskerk – Waar komen de straatnamen als Weg Acker, Deutzstraat of  Linthorst Homanstraat vandaan? Hoe oud zijn deze straten? Deze vragen en nog veel meer vroeg René Koeleman zich ook af. Koeleman zelf is in 1949 in Mijdrecht geboren, woont inmiddels dertig jaar in Heemskerk en werkte bij de gemeente op de afdeling burgerzaken. Later werd hij secretaris van de straatnamencommissie en daar werd zijn belangstelling gewekt voor de oorsprong van de straatnamen in Heemskerk.
Tijdens een congres in Ede bleek dat veel gemeentes een boek bezitten over hun straatnamen.
“Zo’n boek was er niet over de straten van Heemskerk. Toen kreeg ik het idee om het boek zelf te schrijven. En dan zo compleet mogelijk, niet alleen de actuele straatnamen zoals de meeste gemeentes hebben maar ook de historische. Niet alleen de officiële straatnamen maar ook de onofficiële,” aldus Koeleman.
Door het bestuderen van oude kaarten van kaarttekenaar Douwe Jansonius en het spreken van oud Heemskerkers is hij aan informatie gekomen tot in de jaren 1500. Uit gemeente archieven komen bijvoorbeeld de raadsbesluiten en de omschrijvingen van de straten.
“Ook in De Legger heb ik gezocht. Dat is een straatnamenblad van vroeger, ik weet niet of dat blad nog bestaat. Het boek schrijven heeft zo’n zes jaar in beslag genomen maar ik heb het met veel plezier gedaan. Het laatste jaar bestond voornamelijk uit nakijken, samen met de redactie van de Historische Kring.”
onofficiële namen
In het boekje komen ook een aantal onofficiële straatnamen voor. Zo kwam Koeleman de straatnaam Fokkerlaantje tegen. Hij heeft toen bij de bewoners aangebeld om naar de oorsprong van deze straatnaam te vragen. Bij de voordeur ging hem al een lichtje branden daar de bewoners Fokker heten. Tijdens het gesprek met de bewoners bleek dat zij vanuit de Fokkerlaan in Beverwijk waren verhuisd naar Heemskerk. Van de familie kregen ze een bordje met de straatnaam Fokkerlaantje cadeau.
Zo kent Heemskerk ook de Van Baardemansweg. Dit is een pad dat zich bevindt langs de brandweerkazerne en is ontstaan toen de toenmalige brandweercommandant Baardemans afscheid nam, dus ‘weg’ ging. Heemskerk heeft ook de nodige onofficiële pleinen; Jan Grootplein, Jan Nijmanplein en het Henk Schramplein.
Bijnamen
Bij zijn zoektocht naar de straatnamen kwam hij ook tal van bijnamen tegen. Bijvoorbeeld het Nekkenbrekersdijkje voor de Noordermaatweg.
“Een slecht onderhouden gedeelte van deze weg was destijds de reden van het krijgen van deze bijnaam,” legt Koeleman uit. Naast bijnamen kwam Koeleman ook tal van schrijfwijzen voor dezelfde weg tegen. Zo werd de Noordermaatweg ook Noordmader- en Noordmaatweg genoemd maar ook, zoals meerdere straatjes werden genoemd, de Notweg. De naam Notweg zelf komt overigens weer van het genot van de opbrengst door het vervoer over deze weg.
Één gulden
De Noordermaatweg werd destijds door de gemeente gekocht voor het luttele bedrag van één gulden. Helaas kon Koeleman niet meer achterhalen wie de verkoper was.
Zo is het hem ook niet gelukt om meer te weten te komen over de Burisstraat.
“Waarschijnlijk is het een pad geweest dat langs de Burisbeek heeft gelopen maar verder en wanneer… geen idee. Dus als lezers het mij kunnen vertellen graag,” aldus Koeleman, die overigens twijfelt of er een vervolg op het boek komt. “Dat hangt af van de hoeveelheid nieuwe gegevens die erbij komen.”
In het boek worden ongeveer 75 foto’s geplaatst uit Koeleman’s eigen collectie die hij in de loop der jaren verzameld heeft. Menig beurs door heel Nederland heeft hij hiervoor afgelopen.
“Slechts enkele foto’s in het stratenboek zijn al eens eerder gepubliceerd. Jammer genoeg komt er alleen op de achterkant van het boek een kleurenfoto.”
Tijdens zijn periode in de straatnamencommissie heeft hij ook invloed gehad op de straatnamen in Heemskerk. Zoals in plan Waterakkers waarin het college met hem meeging om de straten veldnamen te geven. Deze namen heeft Koeleman van een oude kaart afgehaald. Ook was het zijn idee om de oude spelling aan te houden. In deze buurt komen nu namen voor zoals Beslooten Acker, Weg Acker en Water Acker.
“Die oude spelling had overigens een dubbele reden. Zonder die oude spelling en de middelste e had er Kerkakker gestaan. Daar moet je als straatnamencommissie wel op letten. Wat ik overigens jammer vind is dat het plan de Broekpolder er niet in staat, daarvan zijn nog geen straatnamen bekend,” vertelt Koeleman spijtig.
Koeleman zal het eerste exemplaar dat de titel: ‘U bevindt zich hier’ draagt, 30 november overhandigen aan Burgemeester Snijders. Het boekje zal te koop zijn boekhandel Stumpel.